REKABET HUKUKUNA GENEL BAKIŞ

 1. REKABET HUKUKU KAPSASAMINDA YASAKLI HALLER

 

a. Doksanlı yıllarda Piyasaların regüle edilmemesi sebebi ile ekonomik yoğunlaşma oluştuğu, tekelleşmenin meydana geldiği ve piyasadaki hareketliliğin tüketici aleyhine bozulduğu tespit edilmiştir. Piyasalardaki hareketlilik ve rekabet; ucuz ve kaliteli ürün, teknolojik ilerleme, ürün çeşitliliği, sürekli ve etkin kalkınma sağlayacaktır ve bu halde piyasa tüketicinin taleplerini karşılayabilecektir. Bu hususların sağlanabilmesi için Rekabet Hukuku doğmuştur.

 

b. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'unun ("RKHK") 4. Maddesine göre; Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.

 

c. Hemen yukarıdaki açıklamadan anlaşılacağı üzere, rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı eylemin bu etkiyi doğurması şart değildir. Rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı eylemi gerçekleştirmeniz dahi yasaklı bir eylemdir ve idari para cezası ile karşı karşıya kalabilirsiniz.

 

d. RKHK'unun 6. Maddesine göre; Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. Bu yasaklı hal esasen RKHK'unun 4. Maddesindeki hallerin "ilgili piyasada hakim durumda olan" kişilerce işlenmesini düzenlemiştir. Böylece bu duruma ayrı bir önem atfedilmiştir.

 

e. RKHK'unun 7. Maddesine göre; Bir ya da birden fazla teşebbüsün başta hâkim durum yaratılması ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya devralınması hukuka aykırı ve yasaktır.

 

f. RKHK'unda bu yasaklı hallerden en yaygın olanları örnekleme olarak belirtilmiş olup aşağıda gösterilmektedir;

  • Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tesbit edilmesi,
  • Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü,
  • Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi,
  • Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi,
  • Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması,
  • Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması veya teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartların ileri sürülmesi.

 

2. MUAFİYET TANINAN HALLER

 

a. RKHK'unun 4. Maddesi kapsamında ana kural, rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı herhangi bir eylemde bulunmak yasaktır. Ancak Kanun bazı hallerde daha üstün bir menfaat güdülmesi sebebi ile bu yasağa muafiyet tanıyabilmektedir. Bu muafiyetleri "bireysel muafiyet" ve "grup muafiyeti" şeklinde tasnifleyebiliriz.

 

b. Bireysel Muafiyet; malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,  tüketicinin bundan yarar sağlaması, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, bu kapsamda rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması halinde ilgili teşebbüsler RKHK'unun 4. Maddesinden muaf tutulabilmektedir.

 

c. Grup Muafiyeti; (2.b.) maddesinde gösterilen şartların gerçekleşmesi halinde, belirli konulardaki anlaşma türlerine bir grup olarak muafiyet tanınmasını ifade eder. Grup muafiyeti tanınan hal ve şartlar ayrı tebliğlerle yayınlanmaktadır. Şu ana kadar yayınlanmış olan grup muafiyet tebliğleri şunlardır; Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ No: 2002/2), Teknoloji Transferi Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ No: 2008/2), Sigorta Sektörüne İlişkin Grup Muafiyet Tebliği (Tebliğ No: 2008/3),  Uzmanlaşma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ No: 2013/3) , Araştırma Ve Geliştirme Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ No: 2016/5), Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ No: 2017/3).

Şu linkten tüm tebliğlere ulaşabilirsiniz:  https://www.rekabet.gov.tr/tr/Sayfa/Mevzuat/tebligler?sayfa=2

 

d. Muafiyet şartlarını taşıdığınızın Rekabet Kurulu tarafından tespit edilmesini isterseniz Rekabet Kurumuna başvuruda bulunabilirsiniz. Ancak Kuruma başvurmadan önce konu hakkında Rekabet Uzmanlarından destek almanızı tavsiye ederiz.

 

3. YAKIN ZAMANDA REKABET KURULU TARAFINDAN VERİLEN KARAR ANALİZLERİ

 

a. Kurul'un 05.11.2020 tarihli ve 2020-4-033 sayılı HAVAŞ KARARI: Kurul, aralarında Havaş'ın da bulunduğu, havalimanlarında gümrüklü geçici depolama veya ardiye hizmeti veren bazı teşebbüslerin RKHK'unun 6. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespitine yönelik olarak soruşturma başlatmıştı. Bu kapsamda Havaş RKHK'unun 43. Maddesinde yer alan "Taahhüt" mekanizmasından yararlanmak istedi. Havaş'ın kendi depolarından diğer depolara geçiş için depo değişikliği ücreti talep etmesinin, ithal malların rakip ve/veya alternatif depolara geçişi kısıtladığı endişesi üzerine Havaş, depo değişikliği ücretini kaldırmakla birlikte benzer uygulamalarda bulunmamayı taahhüt etti. Havaş tarafından sunulan bu taahhüdün rekabet sorunlarını gidermeye elverişli olduğu kanaatine varan Kurul, taahhüt sürecini ortalama bir ay içinde tamamlayarak yürütülen soruşturmayı Havaş bakımından sonlandırdı.

 

Taahhüt Mekanizması 2020 yılındaki Kanun değişikliği ile mevzuatımıza girmiş olup 2021 yılında yayınlanan tebliğ ile usul ve esasları belirlenmiştir. Taahhüt Mekanizmasının en büyük faydası, Kurul söz konusu taahhütler yoluyla rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri açısından bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya açılmış bulunan soruşturmaya son verilmesine karar verebilmesidir.

 

b. Kurul'un 30.09.2021 tarihli ve 2020-4-72 sayılı SİNGER KARARI: Yeniden satış fiyatının tespiti iddiası ile hakkında soruşturma açılan Singer, yetkili satıcılarının yeniden satış fiyatının tespit edildiğini kabul etmek suretiyle "Uzlaşma" sürecine başvurdu. Singer'in uzlaşma talebinin kabul edilmesi üzerine, teşebbüs hakkında uygulanacak idari para cezasında %25 oranında indirim uygulanarak yürütülen soruşturmanın sonlandırılmasına karar verildi.

 

Uzlaşma Mekanizması 2020 yılındaki Kanun değişikliği ile mevzuatımıza girmiş olup 2021 yılında yayınlanan yönetmelik ile usul ve esasları belirlenmiştir. Uzlaşma Mekanizmasının sağladığı fayda ise idari para cezasında yüzde ondan yüzde yirmi beşe kadar indirim uygulanabilmesidir.

 

c. Kurul'un 27.05.2021 tarihli ve 2020-1-065 sayılı ÇİÇEK SEPETİ KARARI: Yürütülen soruşturma kapsamında Çiçek Sepeti'nde gerçekleşen yerinde inceleme esnasında Kurum uzmanlarının uyarılarına rağmen teşebbüsün çalışanları arasında gerçekleşen WhatsApp yazışmalarının silinmiş olduğunun, çalışanlardan birinde mevcut olup diğerinde olmayan yazışmalar vasıtasıyla tespit edilmesi üzerine Kurul, "Yerinde İnceleme" sırasında çeşitli yazışmaların silinmesi suretiyle incelemenin engellenmesi ve zorlaştırılması sebebiyle Çiçek Sepeti aleyhine idari para cezası uyguladı.

 

Burada önemle belirtmek isterim ki, yerinde inceleme uygulaması esnasında Rekabet Uzmanlarının çok geniş hakları bulunmakta olup buna direnmek teşebbüsün aleyhine olacaktır. İşyerinde inceleme yapılsa ve herhangi bir şey tespit edilemese dahi yerinde incelemeyi engellemekten dolayı teşebbüs aleyhine idari para cezasına hükmedilmesi alınması kuvvetle muhtemeldir. İşletmeye giriş izni vermemek, gecikmeli olarak içeri almak, bilgisayar şifresi vermemek, belgeleri ortadan kaldırmak, belgeleri silmek, bilgisayar şifresini vermemek gibi durumlar yerinde incelemeyi engelleyici olarak kabul edilen hallerdir.

 

d. Kurul'un 30.09.2021 tarihli Rekabet Kurulu toplantısında verdiği 21-46/669-334 sayılı TRENDYOL KARARI: DSM Grup Danışmanlık İletişim ve Satış Ticaret A.Ş.'nin (Trendyol) ayrımcılığa dayanan uygulamalarda bulunduğu iddiasıyla hakkında önaraştırma yapılmasına karar verildi. Yürütülen önaraştırma kapsamında; Trendyol'un, satışa sunduğu ürünlerine avantaj sağlayacak şekilde algoritmaya müdahale ettiğine ve "ertesi gün teslim" imkanını yalnızca kendi ürünlerine sağladığına, kendi perakende faaliyetine avantaj sağlayacak şekilde pazarlama/tasarım stratejisinin oluşturulmasında pazaryerinde satış yapan satıcıların verilerini kullandığına, satıcılar arasında ayrımcılık yaptığına dair bulgular saptanmıştır. Önaraştırma sonucunda tespit edilen bulgular doğrultusunda; çok kategorili e-pazaryerleri pazarında hâkim durumda olduğu tespit edilen Trendyol hakkında soruşturma açılmasına ve geçici tedbir kararı alınmasına karar verildi. Ayrıca, Trendyol'un pazaryeri faaliyetleri kapsamında rakiplerine karşı avantaj sağlayacak nitelikte, algoritma ve kodlama aracılığıyla yapılan müdahaleler de dâhil olmak üzere her tür eylem davranış ve uygulamalarına son vermesine, faaliyetlerinden elde edilen ve üretilen her türlü verinin, kendi ürün ve hizmetleri için paylaşımını ve kullanımını durdurmasına, pazaryerinde satış yapan satıcılar arasında ayrımcılık doğuracak nitelikte algoritma ve kodlama aracılığıyla yapılan müdahaleler de dâhil olmak üzere her uygulamaya son vermesine ve kullanılan tüm algoritma modelleri üzerinde yapılan parametrik ve yapısal değişiklikleri iş süreçlerinin yürütülmesi kapsamında kullanılan tüm yazılımlara ilişkin kayıtları en az 8 yıl süreyle saklamasına karar verildi.

 

e. Kurul'un 15.04.2021 tarihli ve 2019-2-003 sayılı HEPSİBURADA KARARI: Kurul, D-Market (Hepsiburada) ve Anka Mobil tarafından en çok kayrılan müşteri şartı uygulamaları, ayrımcılık, marka içi rekabeti kısıtlama, mal vermeyi reddetme ve yeniden satış fiyatını belirleme yolları ile RKHK'unun 4. ve 6. maddelerinin ihlal edildiği iddiası ile ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma başlattı. Soruşturmaya dayanak olan iddialar; Hepsiburada'nın farklı teşebbüslerden aldığı komisyon oranının değişmesi sebebiyle ayrımcılık yapması ve  başka platformlarda ürünlerin Hepsiburada'ya kıyasla daha pahalıya satılması şeklindedir. İlgili kararda Kurul, öncelikle Hepsiburada'nın ve Anka Mobil'in pazarda hâkim durumda olup olmadığını inceledi. İnceleme sonucunda Kurul, her iki firmanında pazar payının %40'ın altında olduğu sonucuna vardı. Kurul, her iki firmanın hakim durumda olmadığını ve RKHK'unun 4.maddesini ihlal etmediklerini belirtti. Ancak Kurul, Anka Mobil'in ürünlerini temin etmek isteyen müşteriye Hepsiburada'daki fiyatından 5 TL fazla olması koşuluyla satış gerçekleştirdiği için yeniden satış fiyatını tespit ettiğini belirledi. Dolayısıyla Kurul, Hepsiburada'nın RKHK'un 4. maddesini ihlal etmediğine, Anka Mobil'in ise yeniden satış fiyatının tespiti uygulamasından dolayı 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal etmesi nedeniyle idari para cezası uygulanmasına karar verdi.

 

4. REKABET İHLALLERİ HALİNDE UYGULANACAK İDARİ PARA CEZALARI

 

İHLAL HALLERİ

UYGULANACAK İPC ORANI

Muafiyet ve menfi tespit başvuruları ile birleşme ve devralmalar için izin başvurularında yanlış ya da yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi,

Karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin % 0.1

İzne tabi birleşme ve devralmaların Kurul izni olmaksızın gerçekleştirilmesi,

Bilgi İsteme ve Yerinde İncelemeye ilişkin kanun hükümlerinin uygulanmasında eksik, yanlış ya da yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi ya da bilgi veya belgenin belirlenen süre içinde ya da hiç verilmemesi,

Yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması,

Karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin % 0.5

RKHK'unun 4. ,6. , 7. maddelerde yer alan yasaklı davranışlarda bulunulması,

Nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin % 10'una kadar

Teşebbüs veya teşebbüs birliklerine 4. ,6. , 7. Maddelerine ihlalden dolayı idarî para cezaları verilmesi halinde, ihlalde belirleyici etkisi saptanan teşebbüs veya teşebbüs birliği yöneticilerine ya da çalışanlarına

Teşebbüs veya teşebbüs birliğine verilen cezanın

% 5'ine kadar

 

KURUL, TEŞEBBÜS VE TEŞEBBÜS BİRLİKLERİNE, YUKARIDA BELİRTİLEN CEZALAR SAKLI KALMAK KAYDIYLA,

İHLAL HALLERİ

UYGULANACAK İPC ORANI

Nihai karar veya geçici tedbir kararı ile getirilen yükümlülüklere ya da verilen taahhütlere uyulmaması,

her gün için, ilgili teşebbüsler ile teşebbüs birlikleri ve/veya bu birliklerin üyelerinin karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan, bunun hesaplanması mümkün olmazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin % 0.05 oranında idarî para cezası verir.

Yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması,

Kanunun Bilgi İsteme ve Yerinde İncelemeye ilişkin uygulanmasında, istenen bilgi veya belgenin belirlenen süre içinde verilmemesi,

 

 

Şirket faaliyetlerinizin Rekabet Hukuku'na uygun olup olmadığının incelenmesi ve uyum sürecinin başlatılarak tamamlanması için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

                                                                                         Av. Kerim ALTINTAŞ & Av. Melis ERDİNÇ

 

HABER ARŞİVİ İÇİN TIKLAYINIZ